Uitvoerders
dr. Jan Gielkens (projectleider/editeur)
drs. Peter Kegel (projectleider/editeur)
drs. Elly Kamp (medewerker onderzoek)
drs. Bram Oostveen (medewerker onderzoek)
Connie Klützow (technische ondersteuning)
Projectbeschrijving
De editie
In de Volledige Werken worden alle afzonderlijk verschenen werken en de ongebundelde teksten van Willem Frederik Hermans bijeengebracht. De Volledige Werken bestaan uit 23 à 24 verzamelbanden van elk 800 tot 1000 pagina’s, die zijn ingedeeld naar genre: Romans (6 delen), Verhalen en novellen (2 delen), Gedichten (1 deel), Toneelteksten en scenario’s (1 deel), Beschouwend werk (7 delen), Beeldend werk (1 deel), Werk van anderen (1 deel), Ongebundeld werk (3 of 4 delen) en Overig werk (1 deel).
De editie biedt allereerst een betrouwbare, wetenschappelijk verantwoorde tekst. Alle delen gaan bovendien vergezeld van een nawoord, met een beschrijving van de ontstaans- en publicatiegeschiedenis van elke afzonderlijke tekst en een verantwoording. Het beschouwend werk (gebundelde en ongebundelde teksten) krijgt een naam- en titelregister en wordt in beperkte mate voorzien van annotaties. Gelijktijdig met de boekpublicaties verschijnt er op een speciale website een overzicht van de gebruikte bronnen (typoscripten, correctie-exemplaren, drukproeven, drukken enz.), met illustraties, een verantwoording van de uitgegeven teksten en verdere onderzoeksgegevens.
De uitgave, die in samenwerking met het Willem Frederik Hermans instituut (WFHi) gerealiseerd wordt, is bedoeld voor een breed publiek van geïnteresseerden, studenten en wetenschappers en zal verschijnen bij uitgeverij De Bezige Bij, die de Volledige Werken in twee edities presenteert. Een luxe, in linnen gebonden editie, in een beperkte oplage, met daarnaast een papieren gebonden publiekseditie.
Onderzoek en bronnen
Aan de publicatie van de Volledige Werken gaat uitvoerig onderzoek vooraf. Allereerst wordt op grond van bibliografisch- en archiefonderzoek van alle teksten de basistekst, in principe de laatste door de auteur geautoriseerde uitgave, vastgesteld. Hierbij zijn Het bibliografische universum van Willem Frederik Hermans (Frans A. Janssen en Sonja van Stek 2000, tweede herziene en uitgebreide versie 2005) en Schrijven is verbluffen. Bibliografie van de verspreide publicaties van Willem Frederik Hermans (Rob Delvigne en Frans A. Janssen 1996, derde herziene versie 2005), onmisbaar. Tezamen leveren de twee primaire bibliografieën een vrijwel compleet overzicht van de door Hermans gepubliceerde teksten.
De basisteksten vormen het uitgangspunt voor de editie: steeds worden deze gezuiverd van ‘tekstcorruptie’ die in de loop van jaren is ontstaan. Het gaat dan om onbedoelde fouten die het gevolg zijn van tekstoverdracht en -vermenigvuldiging: redacteuren, typografische ontwerpers, zetters, correctors en drukkers hebben allen invloed uitgeoefend op de tekst en hun activiteiten kunnen geresulteerd hebben in tekstbederf.
Om alle onzuiverheden op te sporen wordt elke basistekst vergeleken met de overige versies van het werk, inclusief voorpublicaties, drukproeven en kopij, typoscripten en/of manuscripten. De vergelijking van alle voor het onderzoek relevante drukken van een tekst vindt plaats met behulp van het softwareprogramma Collate. Het variantenoverzicht dat door deze automatische tekstvergelijking ontstaat, vormt de basis voor de definitieve tekst van de editie.
Ook archiefonderzoek is van het grootste belang: correctie-exemplaren, typoscripten en handschriftelijk materiaal, maar vooral ook brieven kunnen aanvullende gegevens verschaffen die voor het vaststellen van de definitieve tekst voor de editie onmisbaar zijn. Hermans’ omvangrijke privé-archief, dat een omvang heeft van circa dertig strekkende meter, en de archieven van uitgevers, tijdschriften en particulieren leveren veel informatie op.
Doorslag brief van Willem Frederik Hermans aan Adriaan Morriën, 25 september 1948.
Correctie-exemplaar van de derde druk van De tranen der acacia’s,
bestemd voor de vierde druk.
Digitalisering
Nieuwe informatietechnologieën spelen een aanzienlijke rol bij de totstandkoming van de Volledige Werken: ten behoeve van het onderzoek zijn alle relevante drukken verfilmd en gedigitaliseerd. Daarna worden de teksten van specifieke codes voorzien om ze geschikt te maken voor automatische tekstvergelijking met Collate. Collate kan in heel korte tijd tot in de kleinste details alle varianten in grote hoeveelheden tekst opsporen en op een overzichtelijke manier presenteren.
Om een efficiënte bewerking van al het onderzoeksmateriaal mogelijk te maken, worden de collatiegegevens geïntegreerd in een digitale onderzoeksomgeving, die gebaseerd is op XML en TEI. XML (eXtensible Markup Language) geldt wereldwijd als de belangrijkste 'codeertaal' voor digitale informatie. Voor XML-toepassingen binnen de humaniora is een uitgebreide codeerstandaard ontwikkeld door het Text Encoding Initiative (TEI).
De XML-TEI bestanden staan aan de basis van de gedrukte uitgave van de Volledige Werken. Tegelijkertijd bevatten zij het onderzoeksmateriaal dat gedeeltelijk op het Internet zal worden gepubliceerd. Voorbeelden daarvan zijn selecties van varianten, gedetailleerde primaire bibliografische informatie per titel, en een overkoepelend personen- en titelregister 'in progress' bij het beschouwend werk (gebundeld en ongebundeld). Na voltooiing van de editie blijft alle elektronische documentatie beschikbaar voor wetenschappelijk onderzoek.
1. Fragment De tranen der acacia’s, tiende hoofdstuk, in XML-broncode.
2. Fragment De tranen der acacia’s, tiende hoofdstuk, in de XML-editor XXE.
Samenwerkingsverbanden
Verschijningsprogramma
Op 4 november 2005 verschijnt het eerste deel van de Volledige Werken, dat de romans Conserve en De tranen der acacia’s bevat. Vanaf mei 2006 publiceert De Bezige Bij jaarlijks twee delen van de Volledige Werken. De uitgave van de verschillende banden zal niet in chronologische volgorde plaatsvinden. Het afsluitende deel van de Volledige Werken verschijnt naar verwachting in 2016.
Projectcommissie
Dr. H. Wals (voorziter, Huygens Instituut)
Prof. dr. A.G.H. Anbeek van der Meijden (WFHi)
Drs. R.M.J.Th. Benders (WFHi)
Prof. dr. F.A. Janssen (WFHi)
Prof. dr. A. Kets-Vree (Huygens Instituut)
Publicaties
Peter Kegel en Bert Van Elsacker, ‘In nieuwe tekens, die overigens de taal niet vervangen. De totstandkoming van een digitale onderzoeksdocumentatie bij de Volledige Werken van Willem Frederik Hermans’. In: Neerlandistiek.nl, 04.05 (september 2004).
Peter Kegel and Bert Van Elsacker, ‘In progress - The Complete Works of Willem Frederik Hermans: a report on the integration of digital technologies in the publication of a multi-volume edition’. Voordracht gehouden tijdens het congres ‘New Technologies, Old Texts’, Leicester, 7- 9 juli 2003. [ PDF]
Annemarie Kets en Peter Kegel, ‘De Volledige Werken van Willem Frederik Hermans’. In: Nachbarsprache niederländisch. 18 (2003), nr. 1, pp. 14-25. [ PDF]
Annemarie Kets, 'Ontstaan en publicatie van Bijkaarts Boze Brieven. Over de uitgave van de Volledige Werken van Willem Frederik Hermans.' Voordracht gehouden ter gelegenheid van de presentatie van Muizenhol. Nederland volgens Willem Frederik Hermans door Ronald Havenaar (Koninklijke Bibliotheek, 25 april 2003). [ PDF]
Annemarie Kets-Vree en Peter Kegel, 'Werk in uitvoering: de Volledige Werken van Willem Frederik Hermans'. In: Raymond J. Benders en Wilbert Smulders [red], Apollo in Brasserie Lipp. Bespiegelingen over Willem Frederik Hermans. Amsterdam/Den Haag, De Bezige Bij/Willem Frederik Hermans instituut, 2001.
Reageer
|
